گزارش| کنفرانس مونیخ و لزوم بازتعریف صلح در ساختار قدرتهای جهانی
استفاده همزمان از ابزارهای نظامی، سایبری، اقتصادی و رسانهای موجب شده مرز میان جنگ و صلح کمرنگ شود و این نوع تهدیدها اغلب بدون اعلام رسمی جنگ شکل میگیرند.
به گزارش باریخنیوز، تحولات نظام بینالملل در سالهای اخیر نشان میدهد که مفهوم امنیت و صلح در حال ورود به مرحلهای تازه است. مباحث مطرحشده در نشست امنیتی مونیخ ۲۰۲۶ حاکی از آن است که جهان با افزایش رقابت قدرتهای بزرگ، گسترش تهدیدهای ترکیبی و تضعیف سازوکارهای سنتی مدیریت بحران روبهرو شده است. این نشست، تصویری از نظم امنیتی نوظهور ارائه داد که در آن صلح بیش از گذشته به فرآیندی مدیریتی و چندلایه تبدیل شده است.
بازتعریف اتحادهای سنتی و نزدیکی راهبردی اروپا و آمریکا
یکی از مهمترین محورهای نشست، بررسی آینده روابط فراآتلانتیک بود. رهبران اروپایی و آمریکایی بر ضرورت حفظ همکاری امنیتی تأکید کردند، اما همزمان نشانههایی از بازتعریف این اتحاد مشاهده شد. کشورهای اروپایی بر افزایش استقلال دفاعی و توسعه ظرفیتهای نظامی خود تأکید داشتند، در حالی که ایالات متحده بر ضرورت تقسیم مسئولیتهای امنیتی میان متحدان تمرکز کرد.
این روند نشان میدهد که اتحاد غربی در حال حرکت به سمت الگویی جدید است که در آن همکاری امنیتی ادامه دارد اما تصمیمگیریهای راهبردی بیشتر بر اساس منافع ملی و منطقهای شکل میگیرد. تحلیلگران معتقدند چنین مدلی میتواند موجب تقویت توان دفاعی اروپا شود، اما در عین حال احتمال بروز اختلافات در سیاستگذاری امنیتی را افزایش میدهد.
رقابت قدرتهای جهانی و شکلگیری صلح بازدارنده
نشست مونیخ بار دیگر نشان داد که جهان وارد مرحلهای از رقابت ژئوپلیتیکی گسترده شده است. جنگ اوکراین، تنشهای آسیا و رقابتهای فناوری میان قدرتهای بزرگ نشاندهنده بازگشت سیاست قدرت در نظام بینالملل است. در چنین شرایطی، مفهوم صلح در حال تغییر از توافق سیاسی جامع به سمت «صلح بازدارنده» است.
واقعیت این است که صلح بازدارنده بر ایجاد توازن نظامی و امنیتی برای جلوگیری از گسترش درگیریها تمرکز دارد. این الگو تلاش میکند از طریق افزایش توان دفاعی و ایجاد تضمینهای امنیتی، احتمال بازگشت بحران را کاهش دهد. با این حال، برخی تحلیلگران معتقدند این نوع صلح ممکن است شکننده باشد و وابستگی آن به موازنه قدرت، خطر بروز بحرانهای جدید را حفظ کند.
جنگهای ترکیبی و تغییر ماهیت تهدیدها
یکی دیگر از موضوعات مهم نشست مونیخ، گسترش جنگهای ترکیبی بود. استفاده همزمان از ابزارهای نظامی، سایبری، اقتصادی و رسانهای موجب شده مرز میان جنگ و صلح کمرنگ شود و این نوع تهدیدها اغلب بدون اعلام رسمی جنگ شکل میگیرند و مدیریت آنها نیازمند هماهنگی چندسطحی میان دولتها و نهادهای امنیتی است.
افزایش حملات سایبری، رقابت فناوری و جنگهای اطلاعاتی نشان میدهد که امنیت جهانی دیگر محدود به حوزه نظامی نیست. این تحولات موجب شده مفهوم صلح نیز به حوزههایی مانند امنیت اقتصادی، فناوری و ثبات اجتماعی گسترش یابد.
بحران کارآمدی سازمان ملل در مدیریت صلح
یکی از مباحث مهم مطرح شده در تحلیلهای امنیتی مرتبط با نشست مونیخ، کاهش کارآمدی سازمان ملل در مدیریت بحرانهای جهانی بود. این سازمان همچنان مهمترین نهاد رسمی برای میانجیگری و تصویب قطعنامههای بینالمللی محسوب میشود، اما رقابت قدرتهای بزرگ و اختلاف منافع اعضای شورای امنیت موجب محدود شدن توان اجرایی آن شده است.
استفاده مکرر از حق وتو و اختلاف دیدگاهها باعث شده بسیاری از قطعنامهها فاقد ضمانت اجرایی مؤثر باشند. در نتیجه، سازمان ملل در برخی بحرانها بیشتر نقش مدیریت پیامدهای انسانی و نظارت بر آتشبس را ایفا کرده است تا حل ریشهای منازعات.
این وضعیت موجب شده برخی کشورها به سمت ایجاد ائتلافهای منطقهای و سازوکارهای امنیتی مستقل حرکت کنند و چنین روندی اگرچه میتواند سرعت واکنش به بحرانها را افزایش دهد، اما خطر چندپارگی نظام امنیت جهانی را نیز به همراه دارد.
امنیت چندبعدی و نقش بحرانهای فراملی
در این نشست، امنیت به عنوان مفهومی چندبعدی مورد بررسی قرار گرفت. موضوعاتی مانند امنیت انرژی، مهاجرت، تغییرات اقلیمی و بحرانهای اقتصادی به عنوان عوامل تأثیرگذار بر ثبات جهانی مطرح شدند. این موضوعات نشان میدهند که تهدیدهای امنیتی جدید میتوانند از حوزههای غیرنظامی نیز شکل بگیرند و مدیریت آنها نیازمند همکاری گسترده بینالمللی است.
افزایش وابستگی کشورها به زیرساختهای فناوری و انرژی، اهمیت همکاریهای چندجانبه را بیشتر کرده است. در عین حال رقابت قدرتها در این حوزهها میتواند زمینهساز بحرانهای جدید شود.
چشمانداز آینده صلح در نظم امنیتی نوین
تحلیل مباحث نشست نشان میدهد که نظم امنیتی آینده احتمالاً بر پایه مدیریت همزمان رقابت و همکاری شکل خواهد گرفت. در سناریوی خوشبینانه، قدرتهای جهانی میتوانند از طریق ایجاد سازوکارهای نظارتی و همکاریهای امنیتی مشترک، از گسترش بحرانها جلوگیری کنند و در این حالت، صلح به صورت تدریجی و ساختاری تقویت خواهد شد.
در سناریوی بدبینانه، تشدید رقابت ژئوپلیتیکی و گسترش جنگهای ترکیبی میتواند موجب شکلگیری صلحهای موقت و شکننده شود که در چنین شرایطی، ثبات جهانی بیشتر وابسته به توازن قدرت باقی خواهد ماند.
فرجام سخن
مباحث مطرح شده در نشست امنیتی مونیخ نشان میدهد که جهان در حال گذار به مرحلهای جدید از نظم امنیتی است. افزایش پیچیدگی تهدیدها، رقابت قدرتهای بزرگ و محدودیت نهادهای بینالمللی موجب شده مفهوم صلح به فرآیندی مدیریتی و چندلایه تبدیل شود. آینده صلح جهانی وابسته به توانایی کشورها در ایجاد توازن میان رقابت و همکاری، اصلاح ساختارهای امنیتی و تقویت حکمرانی خردمندانه خواهد بود.
گزارش: آزاده دوستالهی/ پژوهشگر مطالعات صلح
